PDA

View Full Version : Tỷ giá hối đoái và tăng trưởng kinh tế



nethothi
15-01-11, 12:18 AM
UEH - Cùng nhau thảo luận - Tỷ giá hối đoái và tăng trưởng kinh tế


Tỷ giá hối đoái và tăng trưởng kinh tế


Cao Quốc Việt


Trường đại học Kinh tế TpHCM

Tóm tắt:
Giai đoạn gần đây trên khắp các tạp chí và phương tiện truyền thông đều phản ánh nguy cơ xảy ra cuộc chiến tranh tiền tệ mà đa số các ý kiến đều cho rằng đồng Nhân dân tệ[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn1) của Trung Quốc chính là nguyên nhân khơi mào cho khủng hoảng kinh tế. Tiếp sau đó là hàng loạt các thông tin đề cập đến vấn đề các nước trên thế giới chủ động giảm giá đồng nội tệ nhằm mục đích thúc đẩy hàng xuất khẩu trong đó có Việt Nam. Vậy tỷ giá hối đoái là gì? nó tác động đến tăng trưởng và phát triển kinh tế như thế nào? Chúng ta hiểu nó như thế nào? Trong bài viết này tôi sẽ làm rõ khái niệm tỷ giá hối đoái và trình bày các tác động của nó đến nền kinh tế.


Tỷ giá hối đoái và tăng trưởng kinh tế


Phần 1: Khái niệm về tỷ giá hối đoái
Một nước này khi trao đổi hoặc mua bán hàng hóa với nước khác họ phải dùng đến đồng tiền của nước đó để giao dịch. Đồng tiền của một nước có thể đổi được một khối lượng đồng tiền của một nước khác thông qua việc mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại hối. Tỉ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền trên thị trường này gọi là tỷ giá hối đoái.
Tỷ giá hối đoái được định nghĩa là giá của một đồng tiền được tính bằng đồng tiền nước khác. Tỷ giá hối đoái có thể hiểu bằng 2 cách.
Cách 1: giá của đồng tiền nước A tính bằng đồng tiền nước B hoặc cách 2 giá đồng tiền nước B được tính bằng giá đồng tiền nước A. Ví dụ tỷ giá hối đoái của đồng VN và đồng USD là 19.500/1USD hoặc 0,000051282051 USD/ VNĐ. Như vậy, có thể hiểu cách 1: giá của 1 USD tính bằng VNĐ là 19.500, giá của 1VNĐ tính bằng USD là 0,000051282051 USD.
Cách 2 có chứa nhiều số lẻ vì vậy mà gây khó khăn rất nhiều cho cách qui đổi vì vậy mà người ta thường sử dụng cách 1 không riêng gì đồng VNĐ mà còn cho các đồng tiền khác như Yên hoặc Nhân dân tệ. Ví dụ: 1 USD đổi được 6,7896 NDT là cách thường dùng hơn là 1 NDT = 0,147284 USD
Người Việt Nam muốn mua hàng hóa của Mỹ thì chắc chắn một điều là phải có đồng USD thì mới mua được hàng, thậm chí nếu mua hàng của bất cứ nước nào khác qui định phải trả bằng USD, người Việt cũng phải tìm nguồn USD để thanh toán. Tương tự, người Nhật hay Trung Quốc mua hàng nước ngoài, họ phải thanh toán bằng đồng tiền nước đó hoặc phải trả bằng USD hay ngoại tệ nào đó mà nước bán yêu cầu.
Thỉnh thoáng chúng ta bắt gặp những thuật ngữ đồng Nhân dân tệ tăng giá, đồng Việt Nam phá giá. Chúng ta hiểu những thuật ngữ này như thế nào? Tăng giá và giảm giá là những khái niệm liên quan đến chế độ tỷ giá tỷ giá hối đoái thả nổi hoặc chế độ tỷ giá có quản lý. Một đồng tiền tăng giá là một đồng tiền có giá trị tăng lên so với đồng tiền khác.
Ví dụ tỷ giá tiền VNĐ và USD đang ở mức 19500/ USD, nếu tỷ giá thay đổi lên mức 20500/USD người ta nói đồng VNĐ giảm giá còn đồng USD tăng giá
Ví dụ tỷ giá đồng NDT và USD đang ở mức 6,7896/USD, nếu tỷ giá thay đổi xuống mức 6,7568/USD người ta nói đồng NDT tăng giá còn đồng USD giảm giá
Trong chế độ tỷ giá hối đoái cố định, khi ngân hàng trung ương của một nước chủ động giảm giá trị đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ, người ta nói đồng nội tệ bị phá giá, khi ngân hàng trung ương chủ động tăng giá trị đồng nội tệ so với một đồng ngoại tệ, người ta nói đồng nội tệ được nâng giá
Như vậy, trường hợp trên giả sử như Ngân hàng TW Việt Nam chủ động phá giá VNĐ, tỷ giá tăng từ 19500/USD đến 20500/USD người ta nói Việt Nam phá giá đồng nội tệ và lúc này VNĐ bị giảm giá, còn USD tăng giá so với VNĐ. Ngân hàng TW Trung Hoa chủ động nâng giá đồng NDT thì tỷ giá giảm từ 6,7896/USD còn 6,7568/USD, chúng ta nói đồng NDT tăng giá, đồng USD giảm giá.
Mankiw (2002) định nghĩa rõ ràng rằng tỷ giá hối đoái danh nghĩa là giá tương đối của đồng tiền hai nước và xuyên suốt trong các mô hình trong cuốn sách” Kinh tế học” của ông, ông mặc định tỷ giá hối đoái là số đồng ngoại tệ tính trên 1USD.
Ông lấy một cụ thể: “Ngày thứ 4:117,67 JPG/USD, sang ngày thứ 5 còn 116,29/USD thì gọi là tỷ giá hối đoái giảm (minh họa cho sự xuống giá của đồng USD), ngược lại là hiện tượng tỷ giá hối đoái tăng.” (Mankiw,2002, p128)
Trong cuốn sách của ông chúng ta thấy một ví dụ[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn1) và qua đó chúng ta rút ra được:
Tỷ giá hối đoái thực tế (REX) = (TGHĐ danh nghĩa)* giá hàng nội/ giá hàng ngoại
Ta có công thức: e = e* P/P* (P là giá hàng nội tính bằng USD, P* là giá nước ngoài)
Giả sử chúng ta áp dụng vào Việt Nam, e =19500VNĐ/ 1USD. Giá một chiếc Ford tại Mỹ: 20000USD, giá một chiếc Ford tại Việt Nam 400.000.000 VNĐ. Tỷ giá hối đoái thực sẽ bằng:
e = 19500/USD* 20000USD/ô tô Mỹ /400000000/ ô tô VN = 0,975 ô tô VN/ô tô Mỹ. Điều này có nghĩa là 0,975 chiếc ô tô VN tương đương một chiếc ô tô Mỹ.
Như vậy, công thức tính trên có phần ngược với công thức của Mankiw vì ở đây chúng ta đang xem xét VNĐ là đồng nội tệ, USD là đồng ngoại tệ, ngược với trường hợp phân tích của Mankiw, USD là đồng nội tệ, các đồng khác là đồng ngoại tệ.
Như vậy, công thức chúng ta viết lại là:
e = e * P*/P (e là tỷ giá hối đoái thực, P* là giá hàng ngoại, P là giá hàng nội)
Chuyện gì sẽ xảy ra nếu tỷ giá hối đoái thực cao? Giá hàng ngoại (nhập khẩu) sẽ tương đối đắt, giá hàng nội tương đối rẻ, người dân sẽ mua hàng trong nước hơn là mua hàng nước ngoài với giá đắt đỏ.
Qua công thức trên ta thấy rằng một sự gia tăng hay giảm đi của tỷ giá sẽ làm cho cán cân thương mại bị dao động. Khi tỷ giá hối đoái gia tăng, hàng xuất khẩu của Mỹ sẽ càng thấp, khi tỷ giá hối đoái giảm hàng xuất khẩu của Mỹ sẽ càng tăng[2] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn2)
Một sự gia tăng trong tỷ giá VNĐ so với đồng USD, hàng xuất khẩu Việt Nam sẽ càng tăng, hàng nhập khẩu của Việt Nam sẽ giảm đi do tỷ giá tăng.
Phần 2: Phân tích tác động của tỷ giá đến nền kinh tế.
Qua ví dụ trên ta thấy rõ ràng rằng, một nước tuân theo chính sách xuất khẩu, lấy xuất khẩu làm nền tảng phát triển kinh tế sẽ phá giá đồng nội tệ của mình trong một thời gian nhất định nào đó. Ta lấy ví dụ hai nền kinh tế lớn là Mỹ và Trung Quốc làm ví dụ. Mỹ là nước có nền kinh tế lớn và mở, bất cứ một chính sách nào của Mỹ tác động đến nền kinh tế nội địa cũng có thể tác động đến nền kinh tế thế giới. Trung Quốc được ngoại lệ xếp vào nền kinh tế lớn và mở vì nước này có dân số quá đông. Một sự gia tăng chi tiêu của dân chúng Trung Quốc sẽ tác động đáng kể đến nền kinh tế.
Ngày 1/1/1994, Trung quốc chính thức phá giá đồng NDT 35%, điều chính tỷ giá từ 5,7NDT/USD lên đến 8,7 NDT/USD để thúc đẩy xuất khẩu, tiềm kiếm nguồn thu ngoại tệ. Trước năm 1994, cán cân thương mại của Trung Quốc luôn rơi vào tình trạng thâm hụt vậy mà chưa tới mười năm, Trung Quốc đã chuyển thành nước xuất siêu với kim ngạch xuất khẩu đứng thứ 3 thế giới sau Mỹ, Đức, không những thế Trung Quốc còn duy trì được tốc độ tăng trưởng cao (trên 9%) và có nguồn dự trữ ngoại tệ dồi dào đến mức Trung Quốc hiện nay đã là chủ nợ lớn nhất của Mỹ và các nước châu Á khác.
Chính sách tỷ giá của Trung Quốc gây nên sự tranh luận trên khắp các kênh thông tin từ kinh tế đến thời sự và gây áp lực lên cả tình hình chính trị hai nước. Đặc biệt hơn, Paul Krugman – nhà kinh tế học Mỹ từng đoạt Nobel kinh tế cho rằng: “Việc Trung Quốc neo đồng NDT với đồng USD, dưới giá trị thực, đã gây ảnh hưởng đáng kể đến sự hồi phục kinh tế toàn cầu. Đã đến lúc cần phải thay đổi điều này” (Krugman, 2010)[3] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn3)
Cùng trong bài báo này, Krugman cho rằng chính sách tỷ giá của Trung Quốc đã tác động xấu đến nền kinh tế Mỹ và các nước khác. Ông còn đề xuất một chính sách áp đặt thuế nhập khẩu lên đến 25% đối với hàng Trung Quốc.
Không chỉ riêng Krugman lên tiếng mà ngay cả tổng thống Mỹ Obama cũng gây áp lực buộc Trung Quốc phải nâng giá đồng NDT. Kết quả là ngày 13/09/2010, đồng NDT tăng giá so với mức 6,7896/USD xác lập vào ngày 25/6/2010).
Qua sự việc trên chúng ta thấy rằng tỷ giá hối đoái tác động mạnh mẽ đến cán cân thương mại của một quốc gia từ đó tác động đến tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Phần 3: phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến kinh tế Việt Nam.
Việt Nam là một nước nhập siêu liên tục từ năm 2000 đến 2009 và có thể từ trước đó. Nhập siêu dẫn đến tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán, sự khan hiếm đồng ngoại tệ dẫn đến tình trạng hỗn loạn thị trường ngoại tệ, thị trường ngoại tệ đen có cơ hội hoạt động mạnh.
Xem biểu số liệu dính kèm
Kim ngạch nhập khẩu tân dược không ngừng tăng lên qua các năm, Việt Nam là nước nghèo, nhiều bệnh tật, số lượng bệnh viện nhiều bằng số lượng các ngân hàng. Người nghèo xếp hàng khám chữa bệnh tại các bệnh viện nhiều hơn người dân xếp hàng đi xem phim. Điều gì xảy ra cho người nghèo Việt Nam nếu như giá cả tân dược tăng?
Việt Nam luôn tự hào là nước có rừng vàng biển bạc, nhưng đến giờ rừng chúng ta đã bị tàn phá hết (năm 2009 - diện tích rừng bị tàn phá là 1563 ha, bị đốt cháy 1658 ha, tổng lượng gỗ khai thác 3.767.000 m3). Rừng nào còn có thể tồn tại dưới sức tàn phá của người Việt? Hậu quả là chúng ta phải nhập khẩu gỗ nguyên liệu, giấy và hàng năm phải hứng chịu lũ lụt trong đó có nguyên nhân phá rừng.
Ngay cả hoa quả chúng ta cũng phải nhập (năm 2009 nhập 285 triệu USD). Vai trò của ngành nông nghiệp Việt Nam để đâu?
Như vậy, nếu Việt Nam chủ động phá giá đồng nội tệ để tăng trưởng xuất khẩu thì không thể kiểm soát được lạm phát bởi vì giá cả hàng nhập khẩu sẽ tăng đồng biến với số lượng hàng nhập khẩu ngày càng tăng. Người dân không thể hạn chế đi xe máy, ô tô không thể hạn chế lưu thông chỉ vì nguồn nhiên liệu đắt đỏ. Sản xuất nông nghiệp không thể dừng lại chỉ vì giá cả phân bón hay thuốc trừ sâu tăng. Nông dân ở các trang trại không thể không chăn nuôi chỉ vì giá cả thức ăn chăn nuôi tăng.
Liệu chúng ta có khả năng phá giá đồng nội tệ lên đến mức 20000, 21000, 22000/USD? Liệu chúng ta có thể cải thiện được cán cân thương mại? Đến bao giờ thì Việt Nam trở thành nước xuất siêu thay vì nhập siêu? Đến bao giờ nhân dân Việt Nam được sử dụng lương thực thực phẩm với giá rẻ hơn một nửa[2] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn2).
Đến bao giờ dân Việt uống sữa nội hàng ngày với giá chỉ bằng 1/3? Tại sao chúng ta phải nhập khẩu sữa khi Việt Nam là nước nông nghiệp và các sân golf hoàn toàn có thể thay thế bằng các cánh đồng cỏ cho bò sữa? Tại sao người Việt dùng hàng ngoại quá nhiều? Có phép đo nào thể hiện cho mối tương quan giữa lòng tự hào dân tộc với tâm lý sính hàng ngoại và tỳ lệ gia tăng kim ngạch nhập khẩu không?
Câu trả lời thuộc về các nhà làm chính sách, ngân hàng trung ương, các bộ, ngành liên quan.


Kết luận

Qua những gì đã phân tích, tôi cho rằng cần nghiên cứu kỹ vấn đề tỷ giá hối đoái và tác động của nó đến nền kinh tế. Một chính sách phá giá đồng nội tệ để thúc đẩy xuất khẩu có thể không bao giờ đạt đến mục tiêu tăng trưởng mong muốn. Nếu như người Việt không thay đổi tâm lý thích sài hàng ngoại, bài trừ hàng nội như kiểu một ống kem đánh răng, một con cá, một lạng thịt bò cũng phải nhập thì một chính sách tỷ giá tăng cao chỉ có thể khiến vấn đề thêm trầm trọng.
Đừng bao giờ để rơi vào bẫy “nôn nóng công nghiệp” (Hwa-Erh-Cheng, 1983)[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftn1). Với một nước nghèo, đông dân như Việt Nam, việc tự chủ lương thực là một trong những chiến lược quan trọng nhất đối với phát triển đất nước.




Tài liệu tham khảo

Sách
Krugman.Paul – Obstfeld. Maurice (1996). Kinh tế học quốc tế, lý thuyết và chính sách. NXB chính trị quốc gia (sách dịch)
Mankiw.N (2002). Macroeconomics.Worth Publisher Press
Tạp chí, báo điện tử
Nhóm tác giả (2010). “Kinh tế xã hội Việt Nam qua các con số thống kê chủ yếu”. Thời báo kinh tế Việt Nam,76.
Bài báo Paul Krugman: Mỹ cần hành động với Trung Quốc. Được lấy về từ:
http://vfinance.vn/m33/sm33/n30924/k...trung_quoc.htm (http://vfinance.vn/m33/sm33/n30924/kinh_te_the_gioi/paul_krugman_my_can_hanh_dong_voi_trung_quoc.htm)
Website
www.gso.gov.vn (http://www.gso.gov.vn/)
www.vneconomy.vn (http://www.vneconomy.vn/)

[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref1) Ông cho rằng “đẩy nhanh công nghiệp sẽ thu hút lao động sang công nghiệp không dựa trên sự tăng năng suất, sản xuất nông nghiệp sẽ giảm, hàng hóa trở nên khan hiếm và phải nhập khẩu. Sản lượng thấp, mức lương cao ở thành thị dẫn đến lạm phát. Lương tăng để điều chỉnh lạm phát ( chứ không do tăng năng suất ) khiến tích lũy cho tái đầu tư giảm”





[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref1) (các đơn vị không tính bằng triệu USD được ghi chú cụ thể trong bảng)

[2] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref2) (khi viết bài này, tác giả đang ở thành phố Thượng hải – Trung Quốc, một thành phố mệnh danh xa hoa và đắt đỏ nhưng giá một con vịt quay bằng vịt quay Việt Nam chỉ có 17NDT, tương đương 50.000 VN Đ, ở Việt nam giá 120.000; một ký nho Mỹ giá chỉ có 12 NDT tương đương 36.000, trong khi đó một kg nho Mỹ tại Việt nam giá 80.000 đồng)




[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref1) Xem thêm ví dụ của Mankiw trong cuốn “macroeconomics 5th”, page 128

[2] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref2) Trường hợp này đang xét tỷ giá hối đoái = số đồng ngoại tệ/ 1USD, đồng USD là đồng nội tệ.

[3] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref3) Trích từ bài báo” Paul Krugman: Mỹ cần hành động với Trung Quốc” Thứ hai, 15/03/2010 15:27:45



[1] (http://www.caohockinhte.info/forum/#_ftnref1) Các từ viết tắt: NDT: đồng Nhân dân tệ, VNĐ: Việt Nam đồng. X: xuất khẩu, M: nhập khẩu.

dacbinh
15-01-11, 12:36 PM
thanks nhiều

thien nhien
15-03-11, 11:50 AM
rat hay